jak być najlepszym trenerem – Sławomir Luter

Uważność i wydajność sportowa

W ostatnich latach związek uważności i osiągnięć sportowych przykuł uwagę sportowców, trenerów i badaczy. Coraz więcej badań potwierdza, że sukces w sporcie zależy nie tylko od przygotowania fizycznego, ale również od umiejętności trenowania umysłu. Kluczem do osiągnięcia maksymalnego potencjału jest zarządzanie stresem, kontrola uwagi i umiejętność skupiania się na chwili obecnej. Tradycyjnie psychologowie sportu stosowali podejścia poznawczo-behawioralne, takie jak Trening Umiejętności Psychologicznych (PST), aby poprawić wyniki. Metody te opierają się na celowej kontroli myśli i zachowań oraz zarządzaniu emocjami. Jednakże w ostatnich latach uważność zyskała miano podejścia zintegrowanego, oferując sportowcom narzędzia do radzenia sobie z lękiem przed występem i poprawy odporności psychicznej w trakcie zawodów.

Czym jest uważność?

Uważność to umiejętność świadomego skupiania uwagi na chwili obecnej, w sposób otwarty i bez osądzania. Według Jona Kabat-Zinna (1994) ludzie często nie zdają sobie sprawy z bieżącej sytuacji, lecz działają automatycznie, reagując na bodźce zewnętrzne bez rzeczywistej świadomości. Uważność przerywa ten mechanizm, pozwalając nam obserwować myśli, emocje i doznania cielesne z większą jasnością. W kontekście sportowym praktyka ta staje się cennym sojusznikiem. Sportowiec, który jest świadomy swojego stanu psychicznego, potrafi unikać rozproszenia uwagi, panować nad emocjami i skupiać się na wyścigu, zamiast ulegać negatywnym myślom lub strachowi przed porażką. Wyobraźmy sobie na przykład tenisistę, który ma zamiar wykonać serwis po piłce meczowej: jeżeli przytłoczy go niepokój lub wspomnienie poprzedniego błędu, jego występ ucierpi. Podejście oparte na uważności pozwala mu zaakceptować napięcie bez przytłoczenia nim, skupiając jednocześnie uwagę na natychmiastowym działaniu.

Korzyści płynące z uważności dla sportowców

Coraz więcej dowodów naukowych potwierdza skuteczność stosowania uważności w sporcie. Do jego głównych zalet zaliczamy:

Zmniejszanie lęku przed zawodami: Wielu sportowców odczuwa lęk przed zawodami i w ich trakcie. Uważność pomaga rozpoznać to odczucie bez odrzucania go i przekształcić je w coś, z czym można sobie poradzić. Badania pokazują, że regularna praktyka uważności obniża poziom hormonu stresu, kortyzolu, poprawiając reakcję emocjonalną w sytuacjach stresowych.
Lepsza koncentracja: Utrzymywanie uwagi na chwili obecnej jest kluczowe dla osiągnięcia dobrych wyników. Uważność pomaga sportowcom skupić się na tym, co ważne, unikając rozproszeń i natrętnych myśli.
Radzenie sobie z negatywnym dialogiem wewnętrznym: Wielu sportowców sabotuje siebie krytycznymi myślami („Nie dam rady”, „Popełniam zbyt wiele błędów”). Uważność pozwala rozpoznać te myśli bez utożsamiania się z nimi, co pozwala na wyraźniejszą i mniej emocjonalną reakcję.
Większa świadomość ciała: W sporcie percepcja doznań cielesnych ma kluczowe znaczenie. Większa świadomość oddechu, napięcia mięśni i postawy ciała może pomóc Ci zoptymalizować wydajność i zapobiec kontuzjom.

Przykładem jest amerykańska reprezentacja olimpijska w wioślarstwie, która włączyła uważność do swojego programu treningowego. Zawodnicy twierdzili, że medytacja uważności pomogła im poradzić sobie ze stresem przed wyścigiem i poprawić koncentrację w trakcie zawodów, co przyczyniło się do ich sukcesu medalowego.

Jak włączyć uważność do treningu?

Istnieje kilka konkretnych protokołów łączących uważność i przygotowanie sportowe. Do najskuteczniejszych zaliczamy:

Uważność-Akceptacja-Zaangażowanie (MAC) : Metoda opracowana dla sportowców, opiera się na akceptacji emocji, zaangażowaniu w realizację celów i świadomości chwili obecnej. Pomaga poprawić regulację uwagi i odporność psychiczną w warunkach rywalizacji.
Trening medytacji uważności w sporcie (MMTS) : Program ten koncentruje się na czterech kluczowych aspektach: otwartej świadomości, pozytywnym myśleniu, zarządzaniu uwagą i akceptacji nieprzyjemnych emocji. Badania przeprowadzone na wyczynowych sportowcach wykazały, że MMTS prowadzi do znacznej poprawy wyników.

Włączenie uważności do codziennej rutyny sportowców może być proste.

Do korzystnych technik zalicza się:

Medytacja skoncentrowana na oddechu : Kilka minut uważnego oddychania dziennie pomaga uspokoić umysł i poprawić koncentrację.
Skanowanie ciała : praktyka polegająca na uważnym badaniu doznań cielesnych, przydatna w zmniejszaniu napięcia mięśniowego i poprawie połączenia umysłu z ciałem.
Trening uważnej wydajności : ćwiczenia wizualizacyjne i świadomościowe stosowane podczas treningów i zawodów w celu poprawy radzenia sobie ze stresem i lękiem

Wnioski

Przygotowanie psychiczne stanowi podstawowy aspekt osiągnięć sportowych, często pomijany w porównaniu do treningu fizycznego. Podejście oparte na uważności oferuje skuteczne narzędzia służące poprawie koncentracji oraz zarządzaniu stresem i emocjami, pozwalając sportowcom w pełni wykorzystać swój potencjał.
Włączenie uważności do sportu to nie tylko chwilowa moda, ale praktyka poparta solidnymi dowodami naukowymi. Dzięki systematycznym ćwiczeniom sportowcy mogą przekształcić świadomość w przewagę konkurencyjną, ucząc się lepiej radzić sobie z presją towarzyszącą rywalizacji i doświadczać sportu z większą równowagą i satysfakcją.

Aktywuj autorski kurs i program rozwoju dla trenerów i zawodników, aby rozwinąc sie w tym obszarze:

Szkolenia

Gary Neville, była gwiazda piłki nożnej Manchester United, obecnie ekspert sportowy, powiedział kiedyś:

„Przez 20 lat grałem w klubie, w którym byłem całkowicie bezpieczny psychicznie. Współpracowałem z menedżerem, który był całkowicie pewny siebie. Rozumiem, czym jest wytrzymałość psychiczna. Nie mieliśmy wtedy psychologa ani razu”.

Neville pisał o Sir Alexie Fergusonie.

Nie ważne, czy lubiłeś go, czy nie, większość ludzi zgodzi się, że jego osiągnięcia jako menedżera i trenera są wyjątkowe. Zarówno pod względem długowieczności na szczytach sukcesu, jak i niezwykłych osiągnięć z nie jednym, ale dwoma klubami.

Jasne jest również, że Neville postrzegał wytrzymałość mentalną jako kamień węgielny tego sukcesu.

Alex Ferguson był i jest mistrzem wytrzymałości psychicznej. Jeden z najbardziej utytułowanych menedżerów piłkarskich w historii, najpierw przekształcił szkocką drużynę piłkarską Aberdeen, wbrew przeciwnościom, w jeden z wiodących klubów w Europie, zanim stworzył dynastię z Manchesterem United, która zdobyła każde trofeum, które warto regularnie zdobywać na przestrzeni 26 lat.

Często osiąga z drużyną taki poziom, który zostałaby opisany jako drużyna kompetentna, ale nie wyjątkowa.

Idealnie ilustrując jego umiejętność pomagania innym w obszarze – „być najlepszą wersją siebie, jaką mogą być” – co oczywiście jest esencją wytrzymałości psychicznej.

Kiedy spojrzymy na elementy kontroli, pokazał poczucie własnej wartości, często opisywane jako postawa – „mogę zrobić” i przeniósł to na swoich graczy.

Zawsze wierzył, że może osiągnąć swoje cele i że kontroluje czynniki sukcesu. Pod względem kontroli emocjonalnej jego zakres okazywania emocji jest legendarny.

Od „szczerej krytyki”, w której gracz nie miał wątpliwości co do swoich błędów, do bycia opisywanym przez tego samego gracza jako „postać ojca”.

Ferguson, zorientowany na cele i zawsze używający języka osiągania, zrobił wszystko, aby osiągnąć swoje zamiary.

Taka postawa wahała się od bycia pierwszym na Old Trafford, do słynnej podróży do Paryża, aby przekonać Erica Cantonę do powrotu, który ogłosił, że odchodzi z klubu z powodu zbyt długiego zawieszenia.

Ponownie, gdy rozważamy jego strategie, był otwarty na nowe i wymagające doświadczenia, oraz na podejmowanie ryzyka.

Świat sportu obfituje w niepowodzenia czy porażki. To umiejętność dostrzegania szans, w których inni widzą tylko zagrożenie, jest istotą komponentu „wyzwolić wyzwanie”.

Jeśli chodzi o przykład definiowania odporności psychicznej, Nelson Mandela powiedział kiedyś: „Nigdy nie przegrywam. Albo wygrywam, albo się uczę”.

Siła psychiczna opiera się na zaufaniu do własnych zdolności, nad którymi ciężko Ferguson pracował przez całe życie.

Jak wiele studiów przypadku, Ferguson nie był doskonały i nie udawał, że jest. Potrafił surowo traktować tych, którzy weszli mu w drogę – pokazując, że czasami mentalna wytrzymałość ma swoje potencjalne wady.

Jego wytrzymałość psychiczna pozwoliła mu osiągnąć więcej niż innym trenerom, jednocześnie pokazując ludzką stronę swojej postaci. Interesujące jest to, jak wielu z tych, którzy się na niego obrażali, nadal mówiło pozytywnie o swoich doświadczeniach z nim, i o tym, czego się od niego nauczyli.

Wytrzymałość psychiczna opisuje nastawienie, które przyjmuje każda osoba we wszystkim, co robi. Jest ściśle związana z takimi cechami, jak charakter, odporność, niezrażalność, stabilność emocjonalna, siła koncentracji, umiejętność zbierania się po porażce, pozytywność czy twardość.

Odporność psychiczna jest definiowana jako cecha osobowości, która w dużej mierze determinuje sposób, w jaki ludzie radzą sobie z wyzwaniami, stresorami i presją, niezależnie od panujących okoliczności.

Jako trener, naucz się jak budować odporność psychiczną u swoich zawodników, bo to jest kluz zwyciężania.

Jako zawodnik które chce osiągać więcej, wypracuj swoją odporność psychiczną koniecznie.

Polecam autorskie programy dla sportowców.

Pozdrawiam, Sławek

Zapisz się do newslettera

Zapisz się do newslettera

Jasne jest również, że Neville postrzegał wytrzymałość mentalną jako kamień węgielny tego sukcesu.

Idealnie ilustrując jego umiejętność pomagania innym w obszarze – „być najlepszą wersją siebie, jaką mogą być” – co oczywiście jest esencją wytrzymałości psychicznej.

Zapisz się do newslettera​​

Zapisz się do newslettera